موج جدید خشکسالی؛ کشاورزان جهان در صف نجات
تغییرات اقلیمی حالا دیگر تهدیدی برای آینده نیست؛ فاجعهای است که هماکنون سفرههای غذا را نشانه گرفته. «امنیت غذایی بدون تأمین پایدار انرژی، غیرممکن است.» در ایران، سهم انرژی بخش کشاورزی از ۹.۵ درصد در دهه ۴۰ به ۴.۲ درصد کاهش یافته است. این یعنی مزارع و باغات ما به شدت در معرض قطعی برق و کمبود سوخت قرار دارند که میتواند فاجعهای بزرگ برای تولید محصولات راهاندازی کند.
هشدارهای بینالمللی نیز وضعیت را وخیمتر نشان میدهند. بر اساس گزارشهای منتشر شده در چهارم ژوئن، موج گرمای شدید در سراسر اقتصادهای آسیایی گسترده شده و محصولات کشاورزی را با آسیب جدی مواجه کرده است. تنشهای سیاسی در ایران و اختلالات تجاری ناشی از جنگ، این بحران را تشدید کرده و نگرانیها درباره امنیت غذایی در پرجمعیتترین منطقه جهان را به اوج رسانده است. کارشناسان هواشناسی تأکید میکنند که یکی از قویترین پدیدههای النینو در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ انتظار میرود که هوای خشک و سوزانی را برای آسیا به ارمغان میآورد.
این پدیده برای کشاورزانی که در ایران، پاکستان، هند و عراق فعالیت میکنند، یک کابوس وارونه است. آنها با خشکسالی و در عین حال، احتمال وقوع سیلابهای ناگهانی در فصول بارش مواجهاند. مطالعات نشان میدهد الگوهای بارش در حال برهم خوردن است و دورههای خشکسالی طولانی، با رگبارهای سیلآسا و مخرب جایگزین میشود. این نوسانات شدید، تناوب زراعی را مختل کرده و محصولاتی مثل گندم، جو و برنج را با کاهش شدید عملکرد مواجه میکند.
معاون وزیر جهاد کشاورزی هشدار داده که بخش کشاورزی دیگر تحمل کاهش بیشتر انرژی را ندارد. در نشست مشترک با وزارت نیرو، تأکید شده که قطع برق در زمان اوج نیاز آبیاری، میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به بار آورد. در جهان، دانشمندان پیشنهاد میدهند که تنها راه نجات، حرکت به سمت کشاورزی هوشمند اقلیمی است؛ استفاده از محصولات مقاوم به خشکی، سیستمهای آبیاری قطرهای و انرژی خورشیدی برای پمپاژ آب. اما این تحول نیازمند سرمایهگذاری عظیمی است که دولتهای درگیر بحران، شاید توان انجام آن را نداشته باشند. گویی زمین با تمام توان، ماشین تولید غذای بشر را قفل کرده و کلیدش را دور انداخته است.